Roma İmparatorluğu'nun ikiye bölünmesinden sonra (395) bu imparatorluğun doğu bölümünde kurulmuş ve İstanbul'un Türkler tarafından alınmasıyla (1453) ortadan kalkmış bir devlet. Bizans İmparatorluğu'nun, Doğu İmparatorluğu, Doğu Roma İmparatorluğu, Bizans gibi adları da vardır.


Aynı kanunlara bağlı olmasına ve aynı şekilde idare edilmesine rağmen Roma imparatorluğu'nun, batı ve doğu kısımları arasında M.S. I. yüzyıldan itibaren ayrılık belirtileri görülmeğe başlamış ve İmparator Büyük Theodosios'un ölümünden sonra (395) imparatorluğun iki oğlu arasında bölünmesi ile Roma İmparatorluğu kesin olarak ikiye bölünmüştür. Böylece Theodosios'un büyük oğlu Arkadios'un İmparator olduğu Doğu Roma İmparatorluğu bugünkü Arnavutluğun kuzey parçasını, Dalmaçya ve Bosna'nın Drina ırmağından batıya düşen kısmı dışında, Tuna' ya kadar bütün Balkan yarımadasını, Girit, Kıbrıs, Anadolu, Suriye, Filistin,Mısır ile Kuzey Afrika kıyı bölgesini içine alan bir imparatorluk olmuştur.


Bizans İmparatorluğu'nun ilk parlak devri I. Justinuanus'un (hük. 527-565) hükümdarlığı ile başlamıştır. Karısı Theodora ile eski Roma İmparatorluğu'nu yeniden kurmak amacı ile çalışmalara girişen Justinuanus, Kuzey Afrika'da Vandal Krallığını, İtalya'da Ostrogot Krallığını fethetmiş, yapılan çeşitli seferlerle, Akdeniz, Bizans İmparatorluğu'nun bir gölü haline getirmiştir. Justinuanus, devletin siyasî kudretini sağlam temeller üzerinde kurmağa çalışırken, bir taraftan da dinî bir birlik kurmağa çalışmış, bütün imparatorluk için tatbik edilmesini zorunlu kıldığı (eski Roma kanunlarını ve kendisinden önceki hükümdarların emirnamelerini toplayarak) kanunlar çıkartmış, memleket içinde çeşitli imar hareketlerine girişmiştir. Bunların arasında en önemlisi Ayasofya Kilisesidir. Fakat Justinuanus'un yarattığı bu parlak devir uzun sürmemiş, onun ölümünden sonra, II. Justinuanus zamanında (hük. 565-578) Dongobardlar İtalya'nın büyük bir kısmım işgal etmişler, doğuda Sasâniler Bizans imparatorluğu'na karşı çeşitli başarılı seferlerde bulunmuşlardır.


1299 tarihinde Osmanlı Devleti'nin kurulmasından sonra, Bizans için yeni bir tehlike baş göstermeğe başlamış ve bu yeni devlet, sınırlarını, Bizans İmparatorluğu'nun aleyhine olarak gittikçe genişletmeğe başlamıştır. Osmanlı Devleti'nin kuruluş yıllarında Anadoluya gönderilen bütün Bizans kuvvetleri yenilgiye uğramışlar ve 1341 tarihinde Anadolu'daki bütün topraklarının Osmanlıların eline geçmesine engel olamamışlardır. Anadolu'da baş gösteren Osmanlı tehlikesiyle aynı zamanda Balkanlarda Sırp tehlikesi büyümüş ve Sırp devletinin Balkanlarda en önemli kuvvet olması, Bizans İmparatorluğu'nun Balkanlarda da yenilgilere uğraması sonucunu doğurmuştur.


Türkler, 1356 yılında Rumeli yakasına geçtikten sonra Balkanlarda fetihlerine devam etmişler, İstanbul çevresinde birçok yerler almışlar, Edirne ve Filibe gibi önemli merkezleri ellerine geçirmişlerdir.


Böylece çevresindeki toprakları tamamen kaybetmiş olan Bizans İmparatorluğu yalnız İstanbul ve çevresinde sıkışan bir devlet durumuna gelmiştir. İstanbul 1391 ve 1399 yıllarında Yıldırım Bayezit tarafından iki defa kuşatılmış, sonunda 29 Mayıs 1453 tarihinde Fatih Sultan Mehmet tarafından alınmıştır. Şehrin düşmesiyle ve son Bizans İmparatoru Konstantinos'un surlarda savaşırken ölmesi üzerine Bizans İmparatorluğu ortadan kalkmıştır.